El Alamein to miejsce, w którym linie frontu w Afryce Północnej zatrzymały się na granicy Egiptu i Libii, a losy wojny zaczęły się przechylać na korzyść aliantów. Ten fragment pustyni stał się areną heroicznych zmagań, w których splatały się losy generałów, żołnierzy i wielkiej strategii. To właśnie tutaj, dzięki zręcznej obronie i precyzyjnej logistyce, udało się powstrzymać ekspansję sił Osi i zapoczątkować nową falę natarcia.

Strategiczne tło działań

Wiosną 1942 roku sytuacja aliancka w Afryce Północnej wydawała się krytyczna. Siły niemieckie i włoskie pod dowództwem feldmarszałka Erwin Rommel stopniowo wypierały Brytyjczyków w głąb Egiptu. Zwycięstwa w pobliżu Tobruku i Marsa Matruh utwierdziły go w przekonaniu o słabości przeciwnika. Alianci, z kolei, borykali się z problemami w zaopatrzeniu, a ich linie komunikacyjne rozciągały się na setki kilometrów przez pustynię. Pomimo trudnych warunków prowadzenia działań, gen. Bernard Montgomery otrzymał zadanie odbudowy morale i przygotowania skutecznej obrony.

Na tym etapie kampanii kluczową rolę odgrywała kontrola nad ważnymi punktami komunikacyjnymi – szlakami kolejowymi i źródłami wody. Utrata Egiptu groziła zagrożeniem kanału sueskiego, a co za tym idzie – poważnym utrudnieniem w transporcie surowców z Azji i Afryki. Stąd Alianci postawili na wybudowanie silnych fortyfikacji i koncentrację oddziałów w okolicach El Alamein, gdzie naturalne warunki terenu dawały szansę na skuteczną obronę przed czołgami i artylerią nieprzyjaciela.

Przebieg starcia pod El Alamein

Ponad sześć tygodni przygotowań ukrywało się za nieustannym wywiadem i działaniami zakłócającymi. Nocą z 23 na 24 października 1942 roku rozpoczęła się aliancka ofensywa znana jako Operacja Lightfoot. Kluczowe fazy starcia można przedstawić w formie:

• Faza przygotowawcza – masywna koncentracja brytyjskich czołgów, artylerii i zaopatrzenia oraz likwidacja min w pierwszej linii obrony przeciwnika.
• Uderzenie główne – 1000 dział otworzyło ogień na pozycje niemieckie, a niejeden oddział piechoty przebił się przez system umocnień, tworząc luki w obronie.
• Kontrofensywa Rommla – próbował wykorzystać mobilność dywizji pancernych, jednak zniszczenia w infrastrukturze i przeciążenie łańcuchów dostaw ograniczyły jego manewry.
• Bitwa o punkt 29 i 30 – walki o wzgórza decydowały o nadaniu dalszego kierunku starcia. Brytyjska 8. Armia utrzymała swoje pozycje, uniemożliwiając wrogiemu skrzydłu odwrót.
• Faza rozstrzygająca – wzmożone ataki piechoty i wsparcie lotnicze doprowadziły do przełamania ostatnich linii obrony Rommla.

W ciągu ośmiu dni operacji siły alianckie zadały Osi duże straty w czołgach i piechocie. Kluczowa okazała się zdolność do szybkiego uzupełniania amunicji i paliwa, co przechyliło szalę na korzyść Montgomery’ego.

Znaczenie dla kampanii afrykańskiej

Bitwa pod El Alamein stała się przełomem na Pustyni Libijskiej. Oto najważniejsze efekty tego starcia:

• Utrata inicjatywy przez siły Osi – Rommel musiał wycofać wojska ku zachodnim granicom Egiptu.
• Zachowanie kanału sueskiego – gwarancja ciągłości transportu surowców między Europą a Azją.
• Wzmocnienie moralności w szeregach alianckich – odniesione zwycięstwo podniosło wiarę w ostateczną klęskę państw osi.
• Otwarcie drogi do ofensywy – Alianci rozpoczęli po bitwie serię ataków na Libię, co w efekcie doprowadziło do wyzwolenia całego regionu.

W wymiarze politycznym zwycięstwo to dostarczyło licznym sojusznikom kolejnych argumentów za zwiększeniem pomocy wojskowej. Z kolei Niemcy musieli przekierować część zasobów na front afrykański, co osłabiło ich pozycję na innych teatrach działań.

Dziedzictwo i wnioski

El Alamein stało się symbolem siły obronnej i zdyscyplinowanej logistyki. Wnioski, jakie wyciągnięto po bitwie, miały wpływ na dalsze planowanie operacji alianckich:

• Znaczenie przygotowań – dokładny wywiad i planowanie ułatwiły skoordynowanie natarcia sil zmotoryzowanych.
• Rola zaopatrzenia – elastyczny system dostaw okazał się równie istotny co liczebność czołgów.
• Skuteczność obrony – wykorzystanie naturalnych przeszkód potrafi dać przewagę nawet przy mniejszej liczebności sił.
• Koordynacja różnych rodzajów wojsk – piechota, artyleria, lotnictwo i wojska pancerne wspólnie decydowały o powodzeniu operacji.

Bitwa pod El Alamein udowodniła, że nawet w ekstremalnych warunkach pustynnych kluczem do sukcesu jest sprawnie prowadzona logistyka, zaangażowanie żołnierzy oraz umiejętność szybkiego reagowania na ruchy przeciwnika. Bitwa ta na zawsze wpisała się w historię II wojny światowej jako punkt zwrotny kampanii afrykańskiej.